3 . علومى كه به نحوى جزء واجبات اسلامى است ، يعنى علومى كه تحصيل آن علوم ولو به نحو واجب كفايى بر مسلمين واجب است و مشمول حديث نبوى معروف مىگردد : « طلبُ العلم فريضةٌ على كلِّ مسلم » . دانش طلبى بر هر مسلمانى واجب است . مىدانيم علومى كه موضوع و مسائل آنها اصول و يا فروع اسلامى است و يا چيزهايى است كه به استناد آنها آن اصول و فروع اثبات مىشود ، واجب است تحصيل و تحقيق شود ، زيرا دانستن و شناختن اصول دين اسلام براى هر مسلمانى واجب عينى است و شناختن فروع آن ، واجب كفايى است . شناختن قرآن و سنت هم واجب است ، زيرا بدون شناخت قرآن و سنت شناخت اصول و فروع اسلام غير ميسّر است . و همچنين علومى كه مقدمهء تحصيل و تحقيق اين علوم است نيز از باب « مقدمهء واجب » واجب است ، يعنى در حوزهء اسلام لازم است لااقل به قدر كفايت همواره افرادى مجهز به اين علوم وجود داشته باشند ، بلكه لازم است همواره افرادى وجود داشته باشند كه دايرهء تحقيقات خود را در علوم متن و در علوم مقدّمى توسعه دهند و بر اين دانشها بيفزايند . علماى اسلامى در همهء اين چهارده قرن همواره كوشش كرده‌اند كه دامنهء علوم فوق را توسعه دهند و در اين جهت موفقيتهاى شايانى به دست آورده‌اند و شما دانشجويان عزيز تدريجاً به نشو و نموّ و تحوّل و تكامل اين علوم آشنا خواهيد شد . اكنون مىگوييم كه علوم « فريضه » كه بر مسلمانان تحصيل و تحقيق در آنها واجب است منحصر به علوم فوق نيست بلكه هر علمى كه برآوردن نيازهاى لازم جامعه اسلامى موقوف به دانستن آن علم و تخصص و اجتهاد در آن علم باشد بر مسلمين تحصيل آن علم از باب به اصطلاح « مقدمهء تهيّئى » واجب و لازم است . توضيح اين كه اسلام دينى جامع و همه جانبه است ، دينى است كه تنها به يك سلسله پندها و اندرزهاى اخلاقى و فردى و شخصى اكتفا نكرده است ، دينى است جامعه ساز . آنچه كه يك جامعه بدان نيازمند است ، اسلام آن را به عنوان يك واجب كفايى فرض كرده است . مثلًا جامعه نيازمند به پزشك است ، از اين رو عمل پزشكى واجب كفايى است ، يعنى واجب است به قدر كفايت پزشك وجود داشته باشد ، و اگر به